De jaren ’70 worden over het algemeen beschouwd als de gouden jaren van het moderne Hollywood. Het was het decennium van de regisseur, de creativiteit, de eigenzinnigheid. Geen sequels of remakes die winst moeten garanderen, maar ijzersterke films die aangedreven werden door de liefde voor het medium. Het was de tijd waarin het woord ‘blockbuster’ nog niet bestond en de tijd waarin de mensen met het geld vertrouwen hadden in de mensen met de camera.
Drie, toevallig gekozen films zijn elk op hun eigen manier een typisch product van de jaren ’70. Alledrie zijn het films die zowel qua stijl als inhoud verrassen en vandaag waarschijnlijk niet meer door de zeven van het productieproces zouden geraken.
Het zijn films zoals je ze nu niet meer vindt.
Duel, de debuutfilm van Steven Spielberg, verrast in zijn eenvoud. Zo is het volledige verhaal samen te vatten in een enkele zin: een man rijdt op een verlaten snelweg in de woestijn en wordt achterna gezeten door een grote truck. De man heeft geen naam, geen achtergrond, maar is gewoon een man in een auto op een weg; van de persoon in de truck ontbreekt niet enkel een naam, maar ook een gezicht en een motivering van zijn daden. We krijgen enkel het perspectief van de getergde bestuurder wiens leven steeds meer in gevaar komt. Het verhaal is ontdaan van alle zijwegen die de kijker zou kunnen afleiden. En inderdaad, ‘less is more’: door het gebrek aan versiering wordt de dreiging des te groter. Spielberg laat in de beperking zijn talenten zien.
Daarenboven voelt die spanning nogal vreemd aan, mits hij zich in de helderheid van het zonlicht en de vrijheid van het openbare leven afspeelt. Maar net door de dreiging op een veilig geachte plek te enten, en niet op/onder het wateroppervlak, in een donker bos of op een mysterieus eiland, weet Spielberg van Duel een bijzonder zenuwslopende film te maken.
Ook geweldspecialist Sam Peckinpah laat met Straw Dogs zien dat geweld overal aanwezig kan zijn. Peckinpah vertelt zijn verhaal echter op een veel explicietere manier: hij vertrekt van een bedrieglijk simpel verhaaltje en gaat na verloop van tijd volledig over de schreef. Een Amerikaanse wetenschapper (Dustin Hoffman) en zijn Britse vrouw verlaten Amerika en gaan in een klein Brits dorpje wonen. Daar krijgen ze af te rekenen met de lokale bevolking.
Tijdens het eerste uur van de film neemt Peckinpah rustig zijn tijd om de vreemde atmosfeer te scheppen en de personages voor te stellen. Zo is er de sullige wetenschapper, de gekke blondine, de geile bouwvakkers en de plaatselijke dronkaard. Het is moeilijk te voorspellen waar de film heen gaat, maar toch worden alle verwachtingen geklopt tijdens het laatste halfuur. Een van de meest controversiële films van de jaren ’70.
Ook John Boorman toont met zijn Deliverance hoe gevaarlijk Amerikaanse rednecks kunnen zijn. Vier vrienden gaan op kano-avontuur in de Amerikaanse bossen, maar komen in de wildernis enkele wilden tegen.
Van de absurde scène met de banjo’s tot de ongemeen harde scène die tot een klassieker uitgroeide (“Squeel piggy, squeel!”), is Deliverance een buitengewone ervaring. Net zoals in Duel worden geen andere perspectieven toegelaten dan die van de slachtoffers en is er van psychologische stoffering amper sprake. Alles draait rond de intense, gesloten sfeer die het scherm in de huiskamer brengt en die fictie voor een anderhalf uur werkelijk maakt.
Dat lijken de drie films dan ook gemeen te hebben: een intense, deprimerende sfeer die geen opening toelaat tot verzuchtingen. De ademruimte tussen de zetel en het scherm worden vervangen door het vreemde en het wrede, het absurde en het onverklaarde.
De jaren ’70 waren de jaren waarin het creatieve het gestroomlijnde verslagen leek te hebben, maar met de komst van de blockbuster, ironisch genoeg ingezet door Spielbergs Jaws, werden de dollartekens opnieuw de drijvende kracht.
Maar de golvende geschiedenis laat zijn sporen achter. En die zijn te vinden in de videotheek.
Wil je meer informatie, anekdotes of gewoon een leuke film over de cinema van de jaren ’60 en ‘70, check dan zeker es de documentaire Easy Riders, Raging Bulls.
